Saltar al contenido

Parashá Toldot - Tercera Aliá

· 3 min de lectura
Texto bíblico (Génesis 26:13-22)

Lee el texto bíblico e intenta comprenderlo por ti mismo, antes de leer el comentario.

כו יג וַיִּגְדַּל הָאִישׁ וַיֵּלֶךְ הָלוֹךְ וְגָדֵל עַד כִּי גָדַל מְאֹד׃
26:13 vayigdál ha'ísh vayélej halój vegadél ad ki gadál me'ód
יד וַיְהִי לוֹ מִקְנֵה צֹאן וּמִקְנֵה בָקָר וַעֲבֻדָּה רַבָּה וַיְקַנְאוּ אֹתוֹ פְּלִשְׁתִּים׃
14 vayehí lo mikné tson umikné vakár va'avudá rabá vayekan'ú otó Pelishttím
טו וְכָל הַבְּאֵרֹת אֲשֶׁר חָפְרוּ עַבְדֵי אָבִיו בִּימֵי אַבְרָהָם אָבִיו סִתְּמוּם פְּלִשְׁתִּים וַיְמַלְאוּם עָפָר׃
15 vekhol habe'erót ashér jafrú avdéi avív biméi Avrahám avív sitemúm Pelishttím vayemal'úm afár
טז וַיֹּאמֶר אֲבִימֶלֶךְ אֶל יִצְחָק לֵךְ מֵעִמָּנוּ כִּי עָצַמְתָּ מִמֶּנּוּ מְאֹד׃
16 vayómer Avimélej el Yitsják lej me'imánu ki atsámta miménu me'ód
יז וַיֵּלֶךְ מִשָּׁם יִצְחָק וַיִּחַן בְּנַחַל גְּרָר וַיֵּשֶׁב שָׁם׃
17 vayélej misham Yitsják vayíjan benájal Gerár vayéshev sham
יח וַיָּשָׁב יִצְחָק וַיַּחְפֹּר אֶת בְּאֵרֹת הַמַּיִם אֲשֶׁר חָפְרוּ בִּימֵי אַבְרָהָם אָבִיו וַיְסַתְּמוּם פְּלִשְׁתִּים אַחֲרֵי מוֹת אַבְרָהָם וַיִּקְרָא לָהֶן שֵׁמוֹת כַּשֵּׁמֹת אֲשֶׁר קָרָא לָהֶן אָבִיו׃
18 vayáshov Yitsják vayajpór et be'erót hamáyim ashér jafrú biméi Avrahám avív vayesatemúm Pelishttím ajaréi mot Avrahám vayikrá lahén shemót kashemót ashér kará lahén avív
יט וַיַּחְפְּרוּ עַבְדֵי יִצְחָק בַּנָּחַל וַיִּמְצְאוּ שָׁם בְּאֵר מַיִם חַיִּים׃
19 vayajperú avdéi Yitsják banájal vayimtse'ú sham be'ér máyim jayím
כ וַיָּרִיבוּ רֹעֵי גְרָר עִם רֹעֵי יִצְחָק לֵאמֹר לָנוּ הַמָּיִם וַיִּקְרָא שֵׁם הַבְּאֵר עֵשֶׂק כִּי הִתְעַשְּׂקוּ עִמּוֹ׃
20 vayarívu ro'éi Gerár im ro'éi Yitsják lemór lánu hamáyim vayikrá shem habe'ér Ések ki hit'asekú imó
כא וַיַּחְפְּרוּ בְּאֵר אַחֶרֶת וַיָּרִיבוּ גַּם עָלֶיהָ וַיִּקְרָא שְׁמָהּ שִׂטְנָה׃
21 vayajperú be'ér ajéret vayarívu gam aléha vayikrá shemá Sitná
כב וַיַּעְתֵּק מִשָּׁם וַיַּחְפֹּר בְּאֵר אַחֶרֶת וְלֹא רָבוּ עָלֶיהָ וַיִּקְרָא שְׁמָהּ רְחֹבוֹת וַיֹּאמֶר כִּי עַתָּה הִרְחִיב יְדוָד לָנוּ וּפָרִינוּ בָאָרֶץ׃
22 vaya'ték misham vayajpór be'ér ajéret veló ravú aléha vayikrá shemá Rejovót vayómer ki atá hirjív Adonai lánu ufarínu va'aréts

Isaac se enriquece cada vez más. Tiene rebaños de ovejas, ganado vacuno y muchos servidores, y los filisteos lo envidian. La Torá cuenta también que los filisteos taparon los pozos de Abraham y los llenaron de tierra. Finalmente, Abimélec exige a Isaac que se marche:

lej me’imánu ki atsámta miménu me’ód

Traducción: Aléjate de nosotros, porque te has hecho mucho más poderoso que nosotros.

Isaac se traslada al valle de Guerar. Dentro de este relato, la Torá describe también la reapertura de los pozos de su padre y la conservación de los nombres que él les había dado. Génesis 26:13-18

Los siervos de Isaac cavan en el valle y encuentran un pozo de agua de manantial, pero los pastores de Guerar reclaman:

lánu hamáyim

Traducción: El agua es nuestra.

El pozo recibe el nombre de Ések. Cavan otro, y también hay una disputa por él; lo llaman Sitná. Solo cuando Isaac se aleja y cava otro pozo, no hay disputa por él. Lo llama Rejovot y dice que Dios les ha dado espacio y que fructificarán en la tierra. Génesis 26:19-22

Una prosperidad que trae envidia

La bendición en el campo no promete a Isaac una vida cómoda entre sus vecinos. Precisamente cuando crece y se enriquece, se hace patente que su éxito despierta oposición. El propio Abimélec justifica la exigencia de que se marche por la fuerza de Isaac. Génesis 26:13-16

Hay aquí una reflexión realista sobre el éxito: la prosperidad resuelve una dificultad, pero puede plantear otros desafíos en las relaciones con quienes nos rodean. Junto a la gran riqueza aparece una imagen opuesta: pozos llenos de tierra. Una fuente de agua que podría sostener a personas y ganado permanece obstruida.

Renovar sin borrar el pasado

Isaac vuelve a los pozos de su padre y les da los mismos nombres. ¿Por qué se detiene la Torá también en los nombres?

Rashbam explica que conservar los nombres antiguos buscaba impedir que otros pusieran en duda los derechos sobre los pozos. Radak añade que los nombres preservan su posesión original. El nombre vincula el pozo con su pasado y con el derecho que ya existía sobre él. Rashbam sobre Génesis 26:18, Radak sobre 26:18

Desde aquí podemos ampliar la mirada también hacia la continuidad familiar: Isaac actúa por sí mismo, pero no necesita borrar lo que construyó Abraham para construir su propio camino. Renueva la fuente de agua y conserva su nombre. Es una renovación sin ruptura, que permite al pasado volver a ser fuente de vida en el presente.

A veces el espacio aparece cuando estamos dispuestos a movernos

En los dos primeros pozos hay disputa. Del tercero se dice:

veló ravú aléha

Traducción: No disputaron por él.

Radak explica que Isaac se alejó un poco de los límites de ellos, a un lugar donde no podían cuestionar sus derechos sobre el pozo, pues estaba claro que no pertenecía a Guerar. Alejarse cambió las condiciones del conflicto. Génesis 26:22, Radak sobre el versículo

Podemos encontrar aquí una reflexión sobre cómo afrontar las disputas: a veces la forma de seguir adelante no consiste en permanecer en el mismo escenario e intentar de nuevo vencer, sino en buscar un lugar donde construir sin reabrir el mismo enfrentamiento. Isaac sigue cavando, aunque cambie de lugar.

El nombre Rejovot llega después de Ések y Sitná. Primero hay estrechez, tensión y disputa, y solo después se abre espacio. Isaac atribuye esa amplitud a Dios, y el camino recorrido recuerda que no toda ampliación llega fácilmente: a veces el camino hacia ella pasa por la paciencia, la disposición a cambiar de lugar y la decisión de no dejarse arrastrar a enfrentamientos prolongados.

Más Preguntas sobre la Parashá

Únete a quienes comienzan su mañana con Torá e IA

Resumen semanal: preguntas y respuestas + parashá

O únete en Telegram Telegram →

Las aliyot diarias se envían solo por Telegram